kendiicineyazar Euripides Tragedyaları, En Ünlü Antik Tiyatro Yazarlarından birisi olarak kabul edilir. Euripides’in, Milattan önce 480 dolaylarında Salamis Adasında doğduğu düşünülmektedir. Bu da hemen hemen Sophokles ile eş zamanlarda yaşadığı anlamına gelmektedir. Antik Tiyatronun yazarlığı dışında, filozof olarak bilinen Euripides, eserlerinde topluma karşı sürekli sorgulayıcı ve eleştirel bakış açısı sergilemiştir. Eserlerini Euripides Mağarasında yazdığı söylenen yazar, günümüze kadar bazı kaynaklara göre 18 bazı kaynaklara göre ise 19 eser taşımıştır. Ancak söylentiye göre 90’dan fazla oyun yazmıştır.
Şehir Dionysia Festivalinde dört kez birincilik ödülü kazanan Euripides, çağdaş antik tiyatro yazarları olan Aiskhylos ve Sophokles‘ten daha az başarılı olmuştur.
Euripides Tragedyalarında, trajediyi karakterlerin iç yaşamlarında anlatır. Ona göre trajedi özellikle insanın, hatta kendinin eseridir. Euripides eserlerinde, trajedinin kader gibi ilahi gerçeklerine değil, fani sonuçlarına bakar.
Ateist bir yazar olarak bilinen Euripides, dine karşı sorgulayıcı olmuştur. Olimpos Tanrılarını tanımayan yazar, onları oyunlarında önemsiz, hırçın ve menfaat aracı olarak gösterir. Kayıp olduğu düşünülen Bellerophon adlı eserinde tanrıları şöyle tanımlar;
“Eğer tanrılar utanç verici şeyler yapıyorsa, onlar tanrı değildir.”
— Euripides, Bellerophon
Onun trajedilerinde ilahi gerçeklere değil de fani sonuçlara bakar, cümlesinin en iyi örneğini, Herakles adlı eserinde görüyoruz. Ana karakter olan Herakles’in, karısını ve çocuklarını öldürmesine tanrıların neden olduğu düşüncesine değil de asıl sorumlunun kendisi yani öldüren kişi olduğu düşüncesini savunur.
Bir diğer örnek ise Sophokles’in karakterleri kader üzerinden hareket ederken, misal Kral Oidipus; Euripides’in tragedyalarında, misal Elektra’nın hikâyesinde cinayeti üstelenendir.
O zaman şimdi Euripides Tragedyalarına göz atalım, her biri kısa anlatımlara sahip olacak tragedyaları uzun uzun okumak isterseniz, altlarına linkleri bırakacağız. Sevgilerle…
Euripides Tragedyaları
- Alkestis (MÖ 438, ikinci ödül)
- Medea (MÖ 431, üçüncü ödül)
- Herakleidae (yak. MÖ 430)
- Hippolytus (MÖ 428, birinci ödül)ElE
- Andromakhe (yak. MÖ 425)
- Hekabe (yak. MÖ 424)
- Yakarıcılar (yak. MÖ 423)
- Herakles (yak. MÖ 416)
- Truvalı Kadınlar (MÖ 415, ikinci ödül)
- Elektra (yak. MÖ. 413)
- İphigenia Tauris’te (yak. MÖ 414)
- İon (yak. MÖ 414)
- Helen (MÖ 412)
- Fenikeli kadınlar (yak. MÖ 410)
- Orestes (MÖ 408)
- Bakkhalar (MÖ 405, ölümünden sonra, birinci ödül)
- İphigenia Avlis’de (MÖ 405)
- Kyklops (satirikon drama)
- Resos (tartışmalı)
Euripides Tragedyaları Alkestis
Alkestis hikâyesi trajediden ziyade mutlu sonla biten bir dramadır. Ferai Kralı Admetos’un ölüm zamanı gelmiştir. Apollon ise krala, “yerine ölecek birini bulursan, yaşayabilirsin” der. Kralın yaşlı anne ve babası dahil, Karısı Alkestis’ten başka kimse onun için ölmeyi kabul etmez.
Görsel Google’ın yapay zekası Gemini‘nin, Banana Pro modeline yaptırılmıştır.
Kral yasını tutarken, saraya gelen Herakles’e uygun misafirperverlik yapabilmek için yasını gizli tutar. Sarayda yiyip-içip eğlenen Herakles, bir hizmetçiden gerçeği öğrenir ve gördüğü misafirperverlikten etkilenir. Bu etkilenme, Herakles’e kendisini mahçup hissettirir ve Kral Admetos’a bir iyilik yapmak için Thanatos (Ölüm) ile savaşmaya gider. Herakles ölümü yendikten sonra kralın karısı Alkestis’i hayata geri döndürür.
Hikâyeyi daha detaylı biçimde okumak için tıklayınız.
Euripides Tragedyası Medea
Prenses Medea kocası tarafından ihanete uğrar ve gururu ve onurunu kurtarmak için korkunç bir intikamını konu alan tragedya, büyücü olan Medea’nın kocası Jason’un; siyasi hırslar uğruna, karısını terk ederek Korint kralının kızıyla evlenmesine karar verince hareketlenmeye başlar. Medea şehrinden sürgünle tehdit edilse de öfkesi ağır basar. Düğün hediyesi adı altında altın elbise ve altın bir taç gönderir. Medea tarafından büyülenmiş olan bu elbise, prensesin üzerine yapışır, üzerindekileri çıkartmaya çalıştıkça daha fazla acı çeken kızına yardım etmek isteyen kralda kızıyla birlikte ölür.
Öfkesinden gözü körelen Medea, kocası Jason’a büyük acıyı yaşatma arzusuyla anne şefkatini bastırır ve öz çocuklarını da katleder. Medusa ardında bıraktığı tüm bu ölümlerden sonra dedesi Helios’un ona göndermiş olduğu ejderhalı bir arabayla kaçarak cezalandırılmaktan kurtulur.
Görsel Google’ın yapay zekası Gemini‘nin, Banana Pro modeline yaptırılmıştır.
Euripides Tragedyası Herakleidae | Heraklesoğulları
Herakles‘in ölümünden sonra Eşi Alkmene ve çocukları, düşman kralı Eurystheus’tan kaçarak Atina’ya sığınmıştır. Atina’nın kralı Demophon, kendisine sığınanları kabul eder. Kehanete göre Atina’nın savaşı kazanması için soylu bir aileden gelen bakire bir kız kurban edilmelidir. Kral Demophon ne kendi kızlarından birisini ne de soyluların kızlarından birisini bu durum için kurban edemeyeceğini düşünür. O sırada Herakles’in kızı Makaria gönüllü olarak ölüme gider. Atina savaştan galip gelir, düşman kralı Eurystheus esir düşer ve Herakles’in karısı Alkmene tarafından öldürülür.
Herakles Oğulları’nı daha detaylı okumak için tıklayınız.
Euripides Tragedyası Hippolytus
Theseus’un oğlu olan Hippolytus, Afordit’e sırt çevirir ve yalnızca Artemis’e tapınır.. Tanrıça Afrodit ise bu davranışı bir küçümseme olarak görür ve buna karşılık Theseus’un karısı Phaidra”nın üvey oğluna aşık olması için yasak bir aşk aşılar. Bu duyguyla mücadele edemeyen, bu yükü taşıyamayan Phaidra, Hippolytus’u suçlayarak intihar eder. Bu durumun karşısında Theseus oğlunu lanetler. Lanetlenen Hippolytus, masum olsa da ne yazık ki trajik bir biçimde hayatını kaybeder.
Görsel Google’ın yapay zekası Gemini‘nin, Banana Pro modeline yaptırılmıştır.
Euripides Tragedyası Andromakhe
Truva Savaşı‘nda eşi Hektor‘u kaybeden Andromakhe, savaştan sonra Akhilleus’un oğlu Neoptolemos’un kölesi olarak esir alınır. Neoptolemos’un eşi Menelaos’un kızı Hermione ise Andromakhe’i rekabet içerisinde olduğu bir tehdit olarak görür ve çocuğunun olmaması konusunda da onu büyü yaptığını söyleyerek suçlar. Kaybettikleri savaşta eşini de kaybetmiş olan Andromakhe savunmasızdır. Çünkü bulunduğu yerde Truvalı bir köledir.
Babası Menelaos’un desteğini alan Hermione, Andromakhe ve kölelikten doğan oğlunu öldürmeye karar verir. Canını kurtarmak için tanrıça tapınağına sığınan Andromakhe’i, oğlunu rehin almakla korkutan Menelaos, ikilimde bırakır. Ne yapacağını bilmeyen çaresiz kadının imdadına, Aşil’in babası Peleus yetişir ve onu korur. Böylelikle Menelaos’un ahlaki zaafları görünürken, kızının ise acımasızlığı ve korkaklığı ortaya çıkar.
Bu oyunda verilmek istenen asıl mesaj ise savaş sonrası güçsüz kalan kadınların kaderini ve zaferin getirdiği zulmü birlikte sergiler.
Euripides Tragedyası Hekabe
Bir zamanların güçlü kraliçesi olan Hekabe, Truva’nın düşüşünden sonra Yunan ordusunun elinde bir köledir. Tragedya, onun yaklaşan felaketlerin habercisi olan bir düş görmesiyle başlar.
Akhilleus’un mezarı başında, onun ruhunu yatıştırmak isteyen Yunan ordularının komutanları Hekabe’nin kızı Polyksena’yı ölüme gönderir. Polyksena bu durumu sessizce kabullenmek yerine, onurlu ve bilinçli bir şekilde karşılar.
Oğlu Polydoros’u, Trakya Kralı Polymestor’a emanet eden anne, oğlunu altınlar uğruna öldürüldüğünü öğrenir. Çocuklarının ölümlerinden sonra yas tutan bir anne olmak yerine artık intikamı planlar. Hekabe, Polymestor’dan intikam almak için önce çocuklarını öldürür, sonra da kralın gözünü kör eder.
Euripides Tragedyası Yakarıcılar
Thebai kralı Kreon, şehir merkezinde ölen düşman Argos askerlerinin bedenlerinin gömülmelerini yasaklamıştır. Ölen askerlerin anneleri ise -ki onlar “yakarıcı kadınlar” olarak anılmaktadır- Atina’ya gider ve Kral Theseus’tan yardım isterler. Kral bu duruma müdahale etmek istemese de, yakarıcı kadınların ısrarlarını ve annesi Aithra’nın ona ahlakla ilgili verdiği dersleri göz ardı edemez. Atina Thebai’ye karşı savaşır ve Argos askerlerinin ölü bedenlerini alarak onlara gömme hakkı sağlar.
Euripides Tragedyası Herakles
Roma’da Herkül, Yunanistan’da Herakles meşhur on iki görevini tamamladıktan sonrasını konu alan eserde, Herakles’in yokluğunda ailesini tehdit eden Lykos isimli tiranı, herkes umudunu kesmişken Herakles çıkagelir ve tiranı öldürerek ailesini kurtarır. Ancak asıl hikâye bu değildir.
Tanrıça Hera tarafından deli edilen Herakles, akıl sağlığını kaybeder ve ailesini düşmanı sanarak öldürür. Delilik geçince kendisini gelen Herakles, durumdan pişman olarak intihar etmek ister. Onu vazgeçirecek Kral Theseus’tur.
Euripides Tragedyaları Truvalı Kadınlar
Truva savaşının sonrasını; geride kalanları ve savaşın gerçek bedelini anlatan bu tragedyada ilk görünenler Poseidon ve Athena’dır. Tanrıları hüzün ve intikam kaplar. Troya’nın soylu kadınları, Yunan komutanlarına paylaştırılır. Kehanet yeteneği olan Kassandra, Agamemnon’a verilir. Hektor’un karısı Andromakhe’nin küçük oğlu , Yunanlılar tarafından, büyüdükten sonra intikam alır korkusuyla surlardan aşağıya atılarak öldürülür.
Kralın karısı Hekabe ise Odysseus’a verilir. Truvalı kadınlar Troya’nın son cenazesini Hektor’un küçük oğluyla andıktan sonra gemilere bindirilirler ve şehir yanarken, karadan uzaklaşırlar.
Euripides Tragedyası Elektra
Elektra Agamennon’un kızıdır. Babasıın ölümü sonrası, soylu bir çocuk doğurmasının engellenmesi için köylüyle evlendirilen Elektra, babasının intikamını almak için kardeşi Orestes’in dönüşünü beklemektedir. Kardeşinin dönüşünü, birbirlerini tanımaları ve intikam planlarının gerçekleşmesi sonucunda, Elektra hiç beklemediği bir durumla karşılaşacaktır;
Vicdan azabı… Bu tragedyada intikamın adaleti eşitleyip eşitleyemeyeceğinin sorgusunu görürüz.
Euripides Tragedyası İphigenia Tauris’te
İphigenia, Artemis tarafından kurtarıldıktan sonra Tauris’te bulunan Artemis tapınağında rahibe yapılmıştır ve buradaki görevi ülkeye gelen yabancıları kurban edecektir. Bu sırada Tauris’e gelen Orestes, Apollon’un emri ile Artemis’in kutsal heykelini alarak Yunanistan’a götürmesi gerekmektedir. Ancak Tauris’te yakalanan Orestes ve yakın arkadaşı Pylades, kurban edilmek üzere İphigenia’nın karşısına çıkarlar.
İphigenia ve Orestes birbirlerinin kardeş olduklarını bilmeden geçmişlerinden bahsederler. Gerçek ortaya çıkınca birlikte heykeli alıp kaçma planı yaparlar. Plan başarıya ulaşır mı, ona tanrı veya tanrıçalardan yardım gelir mi? Hepsi ve daha fazlasını öğrenmek için tıklayınız.
Euripides Tragedyası İon
Atina kralı Erektheus’un kızı Kreusa, yıllar önce Apollon tarafından zorla hamile bırakılmıştır. Doğan çocuk İon, annesi tarafından terk edilmiştir. Ancak babası Apollon onu korumuş ve tapınakta büyütmüştür. Kreusa ve kocası Xuthos yıllarca çocuk sahibi olamadıkları için Delphi’ye danışmanlık almak için gelirler.
Xuthos İon’un kendi çocuğu olduğunu zannederken, Kreusa ise oğlunun başkası tarafından evlat edinildiğini düşünür. Bu düşünce Kreusa’da öfkeyi doğururken, öldürme hırsını yeşertir. Ancak gerçek ortaya çıkacaktır ve Kreusa, İon’un öz oğlu olduğunu öğrenecektir. Tanrıların ahlaki zaaflarına dem vuran bu tragedyayı daha geniş özette okumak için tıklayınız.
Euripides Tragedyası Helen
Bu tragedya, bildiğimiz Truvalı Helen‘in, aslında Truva’ya hiç gitmediğini fikri üzerine kuruludur. Gerçek Helen Mısır’da yaşamaktadır. Kocası Menelaos’un öldüğünü düşünen Helen’in taliplisi Mısır Kralı Theoklymenos’tur. Menelaos, gemisi batınca Mısır kıyılarına ulaşır. Helen ile birlikte bir plan kurar ve Mısır’dan Yunanistan’a kaçarlar.
Bu planın ne olduğunu ve Yunanistan’a nasıl kaçtıklarını daha detaylı okumak için sizleri, Helen Özet yazımızı okumaya bekliyoruz.
Euripides Tragedyası Fenikeli Kadınlar
Thebai’de ki iç savaş üzerine kurulu olan bu tragedya, Oidipus’un Eteokles ve Polyneikes adlı oğulları, babalarının lanetinden dolayı iktidarı paylaşamaz hâle gelmiştirler. Tahtta olan Eteokles tahtı bırakmayı reddedince kardeşi Argos ordusuyla Thebai’ye saldıracaktır. Fenikeli kadınlardan oluşan koro ise şehre sığınmış yabancı izleyicilerdir. Savaşta olup biten her şeyi dışarıdan izlerler.
Anneleri İokaste, çocuklarını uzlaştırmaya çalışsa da kardeşlerin arasında ki güç hırsı uzlaşmayı imkansız kılar ve kehanet gerçekleşir; iki kardeş birbirlerini düelloda öldürürler. Buna dayanamayan anneleri de kendisini öldürecektir.
Görsel Google’ın yapay zekası Gemini‘nin, Banana Pro modeline yaptırılmıştır.
Euripides Tragedyası Orestes
Elektra Tragedyasının sonrasını anlatan bu oyunda; annesi Klytaimnestra’yı öldürdüğü için Argos’ta yargılanmayı bekleyen Orestes, kız kardeşi Elektra ve yakın arkadaşı Pylades ile birlikte halk tarafından ölüme mahkum edilir.
Menelaos’u tehdit etme amacıyla Helen’i öldürme planı yapan Orestes ve kardeşi Elektra’nın planı başarısızlığa uğrayınca sahneye tanrılar gelir ve adaleti sağlamaya çalışır.
Euripides Tragedyası Bakkhalar
Düzeni ve otoriteyi temsil eden Kral Pentheus, taşkınlığı ve bastırılmış olanı temsil eden kuzeni Tanrı Dionysos tarafından “tanrılığını inkâr etmek” suçuyla cezalandırılmak istenir. Kral Pentheus, tanrıyı küçümser ve onu hapseder; ancak Tanrı Dionysos zincirlenemez. O ise şehrin kadınlarını dağlara çekmiş ve bir tür trans hâline sokmuştur.
Tanrı Dionysos, Kral Pentheus’u kandırarak dağlara gönderir. Burada bulunan kadınlar, farkında olmadan, Pentheus’u vahşi bir hayvan zannederek parçalayarak öldürürler. Kralın başı, annesi Agave’nin ellerinde zaferle taşınır, ancak transın etkisi geçince Agave gerçeğin farkına varacaktır.
Euripides Tragedyası İphigenia Avlis’de
Bu Tragedyada Truva savaşının henüz başlamadan, ahlaki olarak kirletilmesine dem vurur. Çünkü hikâye, Yunan donanmasının denize açılmadan önce tanrılara kurban edilecek kişiyi bekler. Tanrıça Artemis, kurban edilmesi gereken kişinin Agamemnon’un kızı İphigenia olmasını istemektedir. Agamemnon bu duruma karşı çıksa da ordunun baskısına boyun eğecektir.
İphigenia önce korkar. Ancak daha sonra Yunanistan için bilinçli bir fedakarlık kararı alacaktır.
Görsel Google’ın yapay zekası Gemini‘nin, Banana Pro modeline yaptırılmıştır.
Euripides Tragedyası Kyklops
Satirler ve efendileri Silenos, Polyphemos tarafından köleleştirilmişlerdir. Sicilya’da bulunan, tek gözlü dev Polyphemos’un adasına gelen Odysseus ve adamları, yiyecek aramak için adaya ayak basarlar. Silenos’tan yiyecek isteyen Odysseus, Kyklops olan Polyphemos’a yakalanır. Kyklops tek inancının “güç” ve “çıkar” olduğunu söyler ve Odysseus’un adamlarını çiğ çiğ yer.
Bu durum üzerine Odysseus, Kyklops’u şarapla sarhoş eder ve kendisini “hiç kimse” olarak tanıtır. Bir kazıkla Polyphemos’un tek gözünü kör eder, Kyklops acıyla etrafından yardım isterken, “hiç kimse bana zarar verdi” der. Bu nedenle kimse ona yardım etmez. Odysseus, Kyklops’un koyunlarıyla birlikte mağaradan kaçar ve Satirlerde özgürlüklerine kavuşur.
Euripides Tragedyası Resos
Tek gecelik bir olayı konu eden bu tragedyada, Truva ordusu, Yunanlıların gece baskınlarından korkmaktadır. Bunun üzerine Kahraman Hektor, casus görevlendirmek ister. Tam da bu sırada Trakya kralı Resos, Truva’ya yardım amacıyla kente ulaşır. Kehanete göre Resos, Truva savaşına katılırsa, Truvalılar bu savaşı kazanacaktır. Bu duruma Truvalılar çok sevinir ancak Resos öncelikle dinlenmeye çekilecektir.
Bu sırada Yunanlılar tarafında, Diomedes ve Odysseus gizlice Truva kampına sızmıştır. İlk hedefleri Truva’nın casusu Dolonu öldürmektir. Daha sonra ise Resos’u çadırında, uykusundayken öldürürler. Truva’dan ayrılırken Resos’un ünlü atlarını çalarlar.
Truvalılar savaşta ki yenilginin kaçınılmaz olduğu duygusunu yaşarken, sahne sona erer.
Öne çıkan görsel Google’ın yapay zekası Gemini‘nin, Banana Pro modeline yaptırılmıştır.
